Czy będzie halny?

Halny to fen: ciepły, suchy i porywisty wiatr wiejący z południa przez Tatry. Gdy nad Słowacją ciśnienie jest wyższe niż nad Polską, powietrze przelewa się przez grań i spada w doliny. Schodząc, ogrzewa się o ok. 1°C na każde 100 m i wysycha. W Zakopanem robi się nagle cieplej i sucho, a w porywach wiatr potrafi łamać drzewa.

To szansa, że w danej godzinie pomiary ze stacji Kasprowy Wierch i Zakopane pokażą halny według naszego detektora. Na kartach dni podajemy największą z szans godzinowych danego dnia, a nie szansę, że halny wystąpi kiedykolwiek w ciągu dnia. Halny zwykle trwa wiele godzin, więc już kilka godzin z szansą 30% to poważny sygnał.

Próg (22,5–27,5%, zależnie od tego, na ile dni naprzód jest prognoza) dobraliśmy tak, żeby alerty dzienne były jak najbardziej trafne. Wyższy próg dawałby mniej fałszywych alarmów, ale przegapiałby więcej halnych. „Blisko progu” oznacza co najmniej połowę progu; to pomoc w czytaniu, nie osobno sprawdzony poziom ryzyka.

Wyniki testów wstecznych algorytmu v1 na prognozach archiwalnych z lutego 2024 – września 2026, w odniesieniu do dni z halnym według detektora:

To nie jest ocena na żywo ani wynik algorytmu v2. Testy wsteczne bywają zbyt optymistyczne, dlatego zapisujemy każdą prognozę i po zimie 2026/27 sprawdzimy ją na danych, których model nigdy nie widział. Dla porównania prosta reguła „wiatr z południa i wyższe ciśnienie na Słowacji” daje 40–50% fałszywych alarmów.

v1 to algorytm sprawdzony w testach wstecznych na 0–3 dni i zamrożony 16.10.2026. Patrzy na ciśnienie, wiatr i warunki przy ziemi. v2 dodatkowo widzi wiatr na wysokości: na ok. 1500 m po słowackiej stronie i na ok. 3000 m nad granią, a także stabilność i wilgotność powietrza na wysokości. W testach dla prognozy na bieżący dzień v2 dawał o 9% dokładniejsze prawdopodobieństwa godzinowe, ale nie więcej trafionych dni z alertem. Dla 1–3 dni naprzód v2 nie był jeszcze sprawdzony. Oba liczymy równolegle i po zimie porównamy je na tych samych dniach.

Każdy model inaczej liczy atmosferę i ma inną rozdzielczość, więc siła i moment przepływu przez Tatry wychodzą w nich różnie. Średnia z trzech jest zwykle trafniejsza niż którykolwiek z osobna. Duży rozrzut między modelami oznacza większą niepewność.

Nie ma oficjalnej, godzinowej listy halnych. Zbudowaliśmy więc detektor na pomiarach IMGW z lat 1996–2026: szuka godzin, w których przy południowym wietrze na Kasprowym powietrze w Zakopanem jest nietypowo ciepłe względem grani. Sprawdziliśmy go na 76 udokumentowanych dniach z halnym: wyłapał 71. To nadal przybliżenie, a nie ocena eksperta.